Ko je prvi gradio zgrade?

Insule prve stambene zgrade u istoriji: Kako je stari Rim izumeo vertikalno stanovanje

Ako ste ikada pomislili da su soliteri, liftovi i život u stambenim blokovima moderna ideja, vreme je da se vratimo 2000 godina unazad, u srce starog Rima. Dok su bogataši i senatori uživali u prostranim privatnim kućama (domus) sa vrtovima i kupatilima, ogromna većina stanovništva živela je u insulama, višespratnim stambenim zgradama koje predstavljaju prave prethodnike današnjih stambenih blokova.

Reč insula na latinskom znači „ostrvo“. Ove zgrade su zauzimale čitave gradske blokove i bile su potpuno odvojene ulicama sa svih strana, baš kao što današnji soliteri stoje kao betonska ostrva usred mora ljudi i saobraćaja.

Rim, grad koji je morao da raste u visinu

U vreme ranog Rimskog carstva, Rim je brojao između 800.000 i preko milion stanovnika. Zemljište u centru grada bilo je izuzetno skupo, a prenaseljenost velika. Rešenje je bilo revolucionarno: graditi naviše.

Insule su obično imale 4 do 6 spratova, a neke su dosezale i do 8 ili 9 pre nego što su uvedena ograničenja. Prema regionarnim katalozima iz 4. veka, u Rimu je bilo između 42.000 i 46.000 insula, naspram svega oko 1.790 privatnih kuća (domus). To znači da je velika većina stanovništva živela upravo u ovim višespratnim zgradama.

Najbolje očuvani primeri insula nalaze se u antičkoj luci Ostia Antica, gde su zgrade bile solidnije građene, sa balkonima, unutrašnjim dvorištima i ponekad čak i freskama. U samom Rimu je sačuvana samo jedna značajnija, Insula dell’Ara Coeli na padini Kapitolinskog brda, koja ima pet spratova i potiče iz 2. veka nove ere.

Obrnuti svet luksuza: Što niže, to bolje

Za razliku od današnjih zgrada gde poslednji spratovi važe za najprestižnije, u Rimu je važilo suprotno pravilo:

• Prizemlje je bilo najudobnije i najskuplje. Tu su se nalazile prostranije sobe, često radnje i radionice (tabernae), a ponekad i pristup tekućoj vodi.

• Viši spratovi postajali su sve manji, mračniji i jeftiniji. Na poslednjim spratovima stanovi su bili tesni, slabo osvetljeni i sa lošom ventilacijom.

Stanari su se penjali stepenicama jer nije bilo liftova. Bogatiji građani su izbegavali visoke spratove zbog buke, ekstremnih temperatura i veće opasnosti.

Svakodnevni život i njegove teškoće

Život u insulama nije bio lak:

• Voda i higijena: Tekuća voda iz akvedukta retko je stizala iznad prizemlja ili prvog sprata. Stanari viših spratova morali su da nose vodu peške sa javnih fontana u teškim posudama. Kanalizacija je uglavnom postojala samo u donjim delovima zgrade. Na višim spratovima koristile su se noćne posude, koje su se često praznile kroz prozor direktno na ulicu.

• Bolesti: Loša ventilacija, vlaga, prenatrpanost i loša higijena doprinosili su širenju infekcija i bolesti.

• Požari i urušavanja: Mnoge insule građene su brzo i jeftino, često uz upotrebu drveta. Požari su bili veoma česti i brzo su se širili. Zgrade su se ponekad urušavale zbog slabih temelja ili prevelike visine.

Prvi urbanistički zakoni

Zbog učestalih nesreća, rimski carevi su morali da intervenišu. Car Avgust je uveo ograničenje visine insula na oko 20,7 metara (70 rimskih stopa). Posle velikog požara 64. godine nove ere, Neron je dodatno regulisao gradnju, a car Trajan je kasnije spustio maksimalnu visinu na oko 17,75 metara (60 rimskih stopa). Ovi propisi smatraju se među prvim pravim urbanističkim zakonima u istoriji, ograničenje visine, bolji materijali i mere za sprečavanje požara.

Lekcija iz prošlosti

Iako su uslovi u mnogim insulama bili teški, Rimljani su prvi masovno primenili koncept vertikalnog stanovanja u prenaseljenom gradu. Kombinovali su trgovinu u prizemlju sa stanovanjem na spratovima, a ideja zajedničkog života u višespratnim blokovima postala je temelj modernog urbanog planiranja.

Današnji soliteri, stambene zgrade i liftovi omogućavaju nam mnogo udobniji život, ali koncept rastenja grada u visinu dugujemo upravo Rimljanima.

Sledeći put kada uđete u lift ili ponesete flašu vode do stana na višem spratu, setite se rimskih stanara koji su iste te stepenice prelazili peške, noseći teške posude sa vodom, dok su se nadali da im se zgrada neće zapaliti ili urušiti.

Da li biste mogli da zamislite život na šestom spratu bez lifta, bez tekuće vode na spratu i sa stalnom opasnošću od požara? Kako vam izgleda rimski vertikalni život u poređenju sa današnjim stanovanjem?